News

100 jaar SZW

,

Vandaag (25 september 2018) bestaat SZW (voorheen ministerie van Arbeid) 100 jaar! Het is 100 jaar geleden dat het ministerie is ontstaan. De aandacht voor werk en inkomen is in een geleidelijk tempo blijven toenemen. Hoe is het ministerie ontstaan?

De Arbeidswet is in 1889 tot stand gekomen. De Arbeidsinspectie is in 1890 opgericht om deze wet te handhaven. De allereerste sociale zekerheidswet in Nederland dateert van 1901: de Ongevallenwet. Deze wet verzekert arbeiders tegen arbeidsongeschiktheid bij ongevallen. Er is alleen een uitkering na een arbeidsongeval, zoals bij “een verbrijzelde arm in de raderen van de stoommachine”, maar niet als je ziek wordt.

eerste gebouw ministerie van arbeid

Het eerste gebouw van het Ministerie van Arbeid in Amsterdam.

In 1918 in het kabinet Beerenbroeck komt er een apart ministerie van Arbeid. Piet Aalberse is de eerste minister van Arbeid. Dit wordt aangekondigd in het Staatsblad van 25 september 1918. De aandachtsgebieden van het ministerie zijn o.a.:

  • het tegengaan van ‘overmatig gevaarlijke arbeid van jeugdige personen en van vrouwen’;
  • de wettelijke verzekering van werklieden tegen geldelijke (financiële) gevolgen van ongevallen;
  • de ziekteverzekering van arbeiders;
  • de verzekering van arbeiders tegen geldelijke gevolgen van invaliditeit en ouderdom;
  • arbeidsbemiddeling en
  • de werkloosheidsverzekering.

In 1919 treedt de aangepaste Arbeidswet in werking. Daarmee zijn de 8-urige werkdag en de 45-urige werkweek een feit. Dit wordt later weer aangepast naar een 48-urige werkweek, maar dat ter zijde. Verder richt Aalberse in 1920 het eerste advies- en overlegorgaan van werknemers, werkgevers en overheid: de Hoge Raad van Arbeid.

In de crisisjaren 1930-1940 blijft het overheidsbeleid de economie afremmen. Het aantal werklozen blijft stijgen: van 100.000 in 1931 tot 480.00 in 1936. Vanaf 1933 krijgt het ministerie de naam Sociale Zaken.

Crisis jaren ’30: een rij werklozen in een stempellokaal. [Amsterdam-Noord], omstreeks 1933.

Tijdens de Duitse bezetting worden in verschillende ministeries grote aanpassingen doorgevoerd. In 1941 wordt het Ziekenfondsenbesluit ingevoerd. Daarmee komt de eerste wettelijke regeling van het ziekenfondswezen tot stand. De in 1939 aangenomen Kinderbijslagwet treedt in 1941 in werking. In de jaren er na worden er geen verdere verbeteringen in de sociale zekerheid doorgevoerd.

In de loop van 1945-1946 presenteert de Commissie Van Rhijn haar uitvoerige bevindingen. Het rapport bevat zowel ideeën over de organisatie van de sociale zekerheid in Nederland, als over de fundamenten daarvan. De commissie pleit voor een gemengd systeem van zowel werknemers- en volksverzekeringen als voorzieningen, gefinancierd uit de belastingen.

Willem Drees is gezichtsbepalend voor de naoorlogse jaren. Zijn eerste wet is de Noodwet Ouderdomsvoorziening. Dit is een voorloper van de AOW. Het levert hem de bijnaam ‘Vadertje Drees’ op.

Daarna volgen tal van wetten: de Werkloosheidswet (WW), de Algemene Weduwen- en Wezenwet, de Algemene Kinderbijslagwet, de Ziekenfondswet en in 1967 de Wet op de Arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO).

In 1963 aanvaardt de Tweede Kamer de Algemene Bijstandswet van de eerste vrouwelijke minister in ons land, Marga Klompé van Maatschappelijk werk, met minister Suurhoff van Sociale Zaken als mede-indiener.

In 1951 verandert de naam van het departement in ministerie van Sociale Zaken en Volksgezondheid. Dit zal zo blijven tot 1971. In dat jaar komt er een apart ministerie van Volksgezondheid en Milieu.

Tussen 1960 en 1975 verdubbelt de arbeidsparticipatie van vrouwen. Er wordt nog wel onderscheid gemaakt tussen mannen en vrouwen, onder meer in de hoogte van de beloning. In 1975 introduceert het kabinet voor het eerst wettelijke maatregelen gericht op gelijke behandeling.

Begin jaren tachtig staat Nederland er niet goed voor. De werkloosheid is hoog en de overheidsfinanciën zijn niet op orde. Naast loonmatiging, richten de maatregelen zich op het vervroegde uittreden van de arbeidsmarkt door ouderen om zo plek te maken voor jongeren.

Wat betreft de arbeidsmarkt en de sociale zekerheid, springen twee ontwikkelingen er uit. Dit zijn het geleidelijk verdwijnen van het beginsel dat één inkomen genoeg zou moeten zijn voor het onderhouden van het gehele gezin, en Europese richtlijnen over de gelijke behandeling van mannen en vrouwen.

De jaren negentig worden gekenmerkt door een verdere groei van de economie. In 1994 introduceert minister Ad Melkert (PvdA) tijdens het Kabinet Kok I de naar hem vernoemde Melkertbanen. Doel is om mensen met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt werkervaring op te laten doen. Ook komt er onder zijn regime meer aandacht voor armoedebestrijding.

Sinds 2012 valt ook het integratiebeleid onder SZW. De vluchtelingencrisis van 2015 voegt een nieuwe dimensie toe aan een sinds 2002 permanent beladen onderwerp, dat niet alleen politiek voor spanning zorgt maar ook in het publieke debat steeds heftiger emoties oproept.

Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid verandert door de jaren heen mee met de samenleving en ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. Het volgende hoofdstuk in de geschiedenis van het ministerie moet nog geschreven worden.

Lees meer: Inspectie SZW, 100 jaar

DEEL DIT